દાડમની ખેતી કેવી રીતે કરવી? અહીં શીખો

દાડમની ખેતી

દાડમનું ફળ સ્વાસ્થ્ય અને કમાણી બંને દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. દાડમમાં પ્રોટીન, કાર્બોહાઇડ્રેટ, ફાઇબર, વિટામિન્સ, એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ્સ અને મિનરલ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. દાડમનું ફળ એનિમિયા, કબજિયાતની ફરિયાદ, ત્વચામાં ચમક લાવવા અને ઉર્જા મેળવવા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

તેની છાલમાંથી આયુર્વેદિક દવા પણ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આપણા દેશમાં દાડમની બાગાયત મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં વિપુલ પ્રમાણમાં છે.

દાડમ એક એવું ફળ છે જે ઓછા પાણીમાં પણ સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. ખેડૂતો ઓછા ખર્ચે પણ દાડમની ખેતીથી વધુ નફો મેળવી શકે છે.

તો ચાલો ગ્રામ્ય ભારતના આ લેખમાં દાડમની ખેતી વિશે વિગતવાર જાણીએ.

આ લેખમાં તમે શીખી શકશો-

  • દાડમ માટે જરૂરી આબોહવા
  • ખેતી માટે ઉપયોગી જમીન
  • ખેતી માટે યોગ્ય સમય
  • ખેતી માટે કેવી રીતે તૈયારી કરવી
  • દાડમની સુધારેલી જાતો
  • સિંચાઈ અને ખાતર વ્યવસ્થાપન
  • રોગો અને જીવાતોનું સંચાલન કેવી રીતે કરવું
  • દાડમની ખેતીમાં આવક અને ખર્ચની માહિતી

દાડમ માટે જરૂરી આબોહવા

જો કે દાડમનો છોડ લગભગ તમામ આબોહવામાં ઉગે છે, પરંતુ ગરમ અને શુષ્ક આબોહવા તેના ફૂલો અને ફળ આપવા માટે ખૂબ જ સારી છે. દાડમના ફળો 35 થી 37 ડિગ્રી તાપમાને સારી રીતે પાકે છે. દાડમની ખેતી માટે આબોહવાનું મહત્વ એ હકીકત પરથી જાણી શકાય છે કે મધ્યપ્રદેશ અથવા મહારાષ્ટ્ર જેવા ઉનાળાના વિસ્તારોમાં દાડમ ખૂબ જ રસદાર અને સ્વાદિષ્ટ હોય છે.

બીજી તરફ, ઉત્તરાખંડ અને હિમાચલમાં ઉગાડવામાં આવતા દાડમ ઓછા રસદાર, ખાટા અને મજબૂત બીજવાળા હોય છે. હકીકતમાં, દાડમ વધુ ભેજવાળા વિસ્તારોમાં ઉગાડવામાં આવતું નથી. તેની સાથે ભેજવાળી જગ્યાએ ફૂગ જેવા રોગનો પ્રકોપ તેના પર વધુ જોવા મળે છે.

પણ વાંચો: વટાણાની ખેતી કેવી રીતે કરવી? અહીં શીખો

દાડમની ખેતી માટે ઉપયોગી જમીન

જો કે દાડમનો છોડ લગભગ તમામ પ્રકારની જમીનમાં વિકસે છે , પરંતુ ગુણવત્તાયુક્ત ફળો ગોરાડુ જમીનમાં અથવા રેતાળ જગ્યાઓવાળી હલકી જમીનમાં મળે છે. દાડમની ખેતી માટે (અનાર કી ખેતી ) 6.5 થી 7.5 pH મૂલ્ય ધરાવતી આલ્કલાઇન માટીનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ, આ પ્રકારની જમીનમાં દાડમનું સારું ઉત્પાદન મળે છે.

દાડમ રોપવાનો યોગ્ય સમય

દાડમના છોડને વર્ષમાં બે વાર વાવી શકાય છે.

  • જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં
  • ફેબ્રુઆરી અને માર્ચમાં

દાડમની સુધારેલી જાતો

એનિમિયા

તે ઉચ્ચ ઉપજ આપતી પ્રજાતિ છે. તેના ફળ મોટા અને મીઠા હોય છે. તેના આકર્ષક દાણા મન મોહી લે છે. એક વૃક્ષ 30 થી 32 કિલો દાડમનું ઉત્પાદન આપે છે.

ઓચર

તેના ફળ મોટા, મુલાયમ અને કેસરી રંગના હોય છે. તેના અનાજ ખૂબ જ રસદાર, નરમ અને મીઠા હોય છે. એક ઝાડ સારી સંભાળ પર 35 થી 45 કિલો ફળ આપે છે.

ગણેશ

તેના ફળો મધ્યમ કદના અને બીજ આછા ગુલાબી રંગના હોય છે.

મૃદુલા

આ ફળ મધ્યમ કદના અને સરળ છાલ સાથે ઘેરા-લાલ રંગનું હોય છે. તેના દાણાનો રંગ લાલ-લાલ અને બીજ નરમ હોય છે.

જ્યોત

તે આછા પીળા રંગની પ્રજાતિ છે, જે કદમાં કંઈક અંશે મોટીથી મધ્યમ હોય છે. તેના દાણા રસથી ભરપૂર અને અતિ મીઠા હોય છે.

છોડની તૈયારી (નર્સરી)

પેન દ્વારા

એક વર્ષ જૂની શાખાઓ કલમ બનાવવા માટે સારી છે. 25 થી 30 સે.મી. લાંબી શાખાઓ કાપીને નર્સરીમાં રોપવામાં આવે છે. જો આ કટીંગને ઈન્ડોલ બ્યુટીરિક એસિડ (IIB) 1000 પીપીએમ સાથે સારવાર આપવામાં આવે. જો તેની સાથે સારવાર કરવામાં આવે, તો તેના પર વધુ અને તંદુરસ્ત મૂળ ઉગે છે.

ગૂટી મૂકીને

ગૂટી દ્વારા સ્વસ્થ રોપાઓ બનાવવામાં આવે છે. વ્યવસાયિક રીતે રોપાઓ તૈયાર કરવા માટે આ પદ્ધતિનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. ગુટીના વાવેતર માટેનો શ્રેષ્ઠ સમય જૂનના છેલ્લા સપ્તાહથી ઓગસ્ટ સુધીનો છે. આ દરમિયાન એક વર્ષ જૂના દાડમની આવી ડાળી પસંદ કરો, જેની જાડાઈ પેન્સિલ જેટલી હોય.

હવે આ ડાળી પરની કળીમાંથી છાલને સંપૂર્ણપણે કાઢી નાખો, એટલે કે જ્યાંથી પાંદડા નીકળે છે તેની થોડી નીચે. હવે અહીં Indole Butyric Acid (IIB) 1000 ppm. કોટિંગ લાગુ કરો.

હવે આ કોટિંગને સ્ફગ્નમ નામના શેવાળથી લપેટી લો અને જ્યુટની સૂતળીની મદદથી તેના પર પોલીથીન બાંધો. થોડા દિવસો પછી તમે પોલીથીનની અંદર મૂળ જોશો. આ ડાળીનો ભાગ કાપીને તેને નર્સરી બેડ અથવા પોટ્સમાં રોપવો. તંદુરસ્ત રોપાઓ તૈયાર છે.

દાડમ બાગાયત માટે ખેતરની તૈયારી

સામાન્ય બગીચા માટે રોપણી માટે – છોડ 5×5 અથવા 5×6 મીટરના અંતરે વાવવામાં આવે છે.

સઘન પદ્ધતિમાં વાવેતર માટે – 5×3 અથવા 5×2 અથવા 4.5×3 મીટર વાવેતર કરવામાં આવે છે. (આ રીતે અનુક્રમે 1000 m/ha અથવા 650 m/ha અથવા 750 m/ha છોડનું વાવેતર કરી શકાય છે)

ખાડો તૈયાર કરી રહ્યા છીએ

વાવેતરના એક મહિના પહેલા, ખાડો ખોદવો જોઈએ 60 સે.મી. ઊંચું, 60 સે.મી. પહોળી અને 60 સે.મી. ઊંડા ખાડાઓ તૈયાર કરો. ખાડાના ઉપરના સ્તરમાં 20 કિલો સડેલું છાણ ખાતર, 1 કિલો સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટ અને 50 ગ્રામ ક્લોરોપાયરીફોસ પાવડર ભેળવીને સપાટીથી 15 સે.મી.ની ઊંચાઈ સુધી ખાડો ભરો.

ખાડો ભર્યા પછી, સિંચાઈ પછી જમીન સારી રીતે જામી જાય છે. તે પછી છોડને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરો. રોપણી પછી તરત જ હળવું પિયત આપવું.

દાડમ બાગાયતમાં સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન

સૂકા વિસ્તારોમાં દાડમનો પાક સારો થાય છે. માર્ચના અંતથી ચોમાસાના આગમન સુધી તેને સતત પિયત આપવું જરૂરી છે. દાડમના ઝાડને દર અઠવાડિયે અથવા વરસાદની ઋતુ પછી 10 થી 12 દિવસના અંતરે પાણી આપવું જોઈએ.

દાડમના છોડ માટે ટપક અથવા ટપક સિંચાઈ સારી છે. આ પ્રકારની સિંચાઈથી તમે 45 થી 50 ટકા પાણી બચાવી શકો છો અને તેમાં 25 થી 35 ટકાનો વધારો કરી શકો છો.

પિચર ટપક સિંચાઈ

દાડમની ખેતીમાં (અનાર કી ખેતી) ઘડા વડે સિંચાઈ કરીને, જ્યાં પાણીની બચત થાય છે. આ પદ્ધતિમાં દરેક ઝાડ નીચે 10 થી 20 લિટરનું ઘડું મૂકી શકાય છે.

ઘડાને ગરદન સુધી જમીનમાં ઘટ્ટ કરવામાં આવે છે, આમ કરવાથી જ્યાં ઘડાનું પાણી વધુ ગરમીને કારણે સુકાઈ જતું નથી, ત્યાં છોડના મૂળમાં સતત ભેજ રહે છે. દર અઠવાડિયે ઘડામાં પાણીની ખાતરી કરવી જોઈએ.

ખાતર વ્યવસ્થાપન

  • સૌ પ્રથમ, માટી પરીક્ષણ જરૂરી છે. આ પરીક્ષણના આધારે નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટાશની માત્રા નક્કી કરવી જોઈએ, આ ખાતરોને સડેલા છાણના ખાતર સાથે ભેળવી દો. છોડની આજુબાજુ લગભગ 10 સેમી ઊંડાઈના વાસણો અથવા છત્ર બનાવો અને તેને ફળદ્રુપ કરો.
  • છોડની માત્રા આ રીતે વહેંચો – નાઈટ્રોજન અને પોટાશ ધરાવતા ખાતરના ત્રણ ભાગ કરો. આ માત્રાનો પ્રથમ ભાગ સિંચાઈ સમયે કરો. 20 થી 28 દિવસ પછી બીજો ભાગ આપો. ધ્યાનમાં રાખો કે ફોસ્ફરસની સંપૂર્ણ માત્રા પ્રથમ પિયત સમયે જ આપવી જોઈએ.
  • જો તમારા બગીચાની જમીન કાળી હોય, તો લાલ જમીનમાં નાઈટ્રોજન અને કેલ્શિયમ એમોનિયમ નાઈટ્રેટ પૂરો પાડવા માટે યુરિયા ઉમેરો. ફોસ્ફરસના પુરવઠા માટે સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટ અને પોટાશના પુરવઠા માટે મ્યુરિએટ ઓફ પોટાશનું સંચાલન કરવું જરૂરી છે.
  • માટી પરીક્ષણના આધારે સુક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો આપવાની ખાતરી કરો. દરેક છોડને 20-25 ગ્રામ ઝીંક, બોરોન, આયર્ન અને મેંગેનીઝ સડેલા ગાયના છાણમાં ભેળવીને આપો.
  • ફૂલોના સમયે, નાઈટ્રોજન: ફોસ્ફરસ: પોટાશ 12: 61:00 ના ગુણોત્તરમાં એક મહિના માટે એક દિવસના અંતરે 8 કિગ્રા/હે.
  • ફળની અવસ્થાએ, નાઈટ્રોજન: ફોસ્ફરસ: પોટાશ 19:19:19 ના પ્રમાણમાં એક મહિના માટે એક દિવસના અંતરે ટપકની મદદથી આપો.
  • જ્યારે ઝાડ સંપૂર્ણપણે ફળોથી ભરાઈ જાય, ત્યારે તમારે તેમને એક મહિના માટે એક દિવસના અંતરે 00:52:34 ના પ્રમાણમાં નાઈટ્રોજન:ફોસ્ફરસ:પોટાશ આપવું જોઈએ.
  • ઝાડમાંથી ફળો તોડવાના એક મહિના પહેલા ટપકની મદદથી હેક્ટર દીઠ 12 કિલો કેલ્શિયમ નાઈટ્રેટ આપો.

દાડમના પાકમાં રોગ અને જીવાતનું સંચાલન

સળગતા રોગ

આ રોગમાં દાડમના પાંદડા પર અસંખ્ય ફોલ્લીઓ બને છે. આ ફોલ્લીઓનો રંગ આછો ભુરો છે. પાછળથી પાંદડા સુકાઈ જાય છે.

શુ કરવુ

રોપણી વખતે તંદુરસ્ત રોપાઓ પસંદ કરો.

કોપર ઓક્સિક્લોરાઇડ @ 2.5 ગ્રામ/લિટર પાણી અથવા સ્ટ્રેપ્ટોસાયક્લાઇન 0.2 ગ્રામ/લિટર પાણીમાં ઓગાળીને ઝાડ પર છંટકાવ કરો.

ફળ સડો

ફૂગ ફળોનો દુશ્મન છે. આને કારણે, ફળો અને તેમની સાંઠા પર કાળા ફોલ્લીઓ દેખાય છે, પછી તે આખા ફળને ઢાંકી દે છે. અને ફળો સડી જાય છે.

શુ કરવુ

1 ગ્રામ કાર્બેન્ડીઝિમ 50 ડબલ્યુપી / લિટર પાણીમાં ઓગાળીને એકથી બે અઠવાડિયાના અંતરે છંટકાવ કરો.

ઉત્કા રોગ

આ રોગમાં પાંદડા પીળા પડી જાય છે. દાંડી અને ડાળીઓ તોડવાથી અંદરનો ભાગ આછો કાળો થઈ જાય છે. તે સેરાટોસ્ટેસિસના ચેપને કારણે થાય છે.

શુ કરવુ

જો બગીચામાં આવો કોઈ છોડ દેખાય તો તેને જડમૂળથી સળગાવી દો. આ રોગગ્રસ્ત છોડના મૂળની આસપાસની માટીને બગીચાથી ક્યાંક દૂર ફેંકી દો.

આ રોગના લક્ષણો જોવા પર કાર્બેન્ડીઝિમ 50 મિ.લી. 2 g/L અથવા 1 ml Tridimorph 80 EC. / લિટર પાણીમાં જથ્થાને ઓગાળીને છોડના મૂળ ભાગને સારી રીતે પલાળી દો.

જીવાતો સામે રક્ષણ

દાડમમાં ફૂલો દરમિયાન, પરિપક્વ બટરફ્લાય તેના પર ઇંડા મૂકે છે. ફળના વિકાસ સાથે, પતંગિયાના ઇંડા કેટરપિલરમાં ફેરવાય છે અને ફળના બીજ ખાય છે. આ રીતે ફળ સડી જાય છે અને પડી જાય છે.

શુ કરવુ

પતંગિયાથી ઉપદ્રવિત ફળો એકત્રિત કરો અને તેનો નાશ કરો. નીંદણને ખેતરની બહાર રાખો.

ટ્રાઇઝોફાસ 40EC 1 મિલી. જથ્થો અથવા Spinosad sp. 0.5 ગ્રામ/લિટર પાણીમાં ઓગાળીને ઝાડ પર છંટકાવ કરો. પ્રથમ છંટકાવ ફૂલોના સમયે અને બીજો છંટકાવ ફૂલોના બે અઠવાડિયા પછી કરો.

મહુ

આ જંતુઓ યુવાન કોમળ શાખાઓ અને ફૂલોનો રસ ચૂસી લે છે, જેના કારણે પાંદડા સંકોચાઈ જાય છે. આ સાથે, એક પ્રકારની ફૂગ પાંદડામાંથી વહેતા રસ પર હુમલો કરે છે. આ ફૂગના કારણે, પાંદડા પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં અસમર્થ છે.

શુ કરવુ

પ્રોફેનાફોસ-50 અથવા ડાયમેથોએટ-30 2 મિલી. જથ્થા/લિટર પાણીમાં ઓગળી જાય પછી તેને સ્પ્રે કરો.

સ્ટેમ બોરર

અસરગ્રસ્ત શાખાઓને કાપી નાખો અને કેટરપિલર સહિત તેનો નાશ કરો. જે છોડ સંપૂર્ણપણે અસરગ્રસ્ત થઈ ગયા છે, તેમને જડમૂળથી ઉખાડીને નાશ કરો.

શુ કરવુ

દાંડી પર જીવાતોનો ઉપદ્રવ જોવા મળે તો, ક્લોરોપાયફોસ 2.5 મિલી/લિટર પાણી અથવા ટ્રાઇડમાર્ક 1 મિલી/લિટર પાણીનો છંટકાવ કરી મુખ્ય દાંડીની આસપાસના છિદ્રોમાં છંટકાવ કરવો.

ફળોમાં તિરાડ પડવી

દાડમમાં ફળોમાં તિરાડ પડવી કે તિરાડ પડવી એ એક મોટી સમસ્યા છે. આ સમસ્યા શુષ્ક વિસ્તારોમાં વધુ જોવા મળે છે. પાકેલા ફળોને ફૂગ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવે છે અને તે સડી જાય છે.

શુ કરવુ

નિયમિતપણે સિંચાઈ કરવી જરૂરી છે. બોરોન 0.2% સ્પ્રે કરો.

દાડમની ખેતીમાં ખર્ચ અને કમાણી

દાડમના બગીચાને રોપવા અને ખાતર માટે એક હેક્ટર જમીન માટે 1 થી 1.5 લાખ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. તમે તમારા વિસ્તારના બાગાયત વિભાગની મદદથી ટપક સિંચાઈ અને ખાતરની વ્યવસ્થા કરીને બગીચાનો ખર્ચ ઘટાડી શકો છો.

બજારમાં સતત વધતી જતી માંગને કારણે દાડમ ખેડૂતો માટે ઓછા સમયમાં સારી આવકનું સાધન છે. દાડમના બગીચા તૈયાર કરીને તેમાંથી 18-20 વર્ષ સુધી સારી આવક મેળવી શકાય છે.

સામાન્ય બગીચા સિવાય દાડમનું પણ સઘન વાવેતર કરી શકાય છે. સામાન્ય બગીચાઓમાં દાડમના છોડ 5 મીટર કે તેથી વધુના અંતરે વાવવામાં આવે છે, જ્યારે તમે વધુ કમાણી કરવા માંગતા હોવ તો 2-3 મીટરના અંતરે દાડમના છોડ વાવી શકાય છે, આમ કરવાથી તમે ઓછી જગ્યા બચાવી શકો છો. વધુ વૃક્ષો.

અને તેઓ સઘન બગીચામાંથી બમણી ઉપજ મેળવીને તેમની આવકમાં વધારો કરે છે. જો તમે પહેલેથી જ દાડમના ઉત્પાદક છો અને તમારા બગીચાને વિસ્તારવા માંગો છો, તો તમે તમારી પોતાની નર્સરી સેટ કરી શકો છો.

તમારી નર્સરીમાંથી, જ્યાં તમે બગીચો તૈયાર કરવા માટે ઓછી મહેનત, ઓછા પૈસા ખર્ચશો, તમે જે પ્રજાતિઓ રોપવા માંગો છો તે તૈયાર કરી શકો છો. સારી સંભાળ રાખવાથી તમે એક હેક્ટરમાંથી સિઝન દીઠ 3 થી 4 લાખ રૂપિયાનો નફો મેળવી શકો છો.

આ દાડમ (અનાર કી ખેતી) ની ખેતી વિશે હતું. પરંતુ, ધ રૂરલ ઈન્ડિયા પર તમને કૃષિ અને યાંત્રીકરણ, સરકારી આયોજન અને ગ્રામીણ વિકાસ જેવા મુદ્દાઓ પરના ઘણા મહત્વપૂર્ણ બ્લોગ્સ પણ મળશે, જેને તમે તમારા જ્ઞાનમાં વધારો કરવા માટે વાંચી શકો છો અને અન્ય લોકોને પણ તે વાંચવા માટે પ્રેરિત કરી શકો છો.

દાડમની ખેતી કેવી રીતે કરવી? અહીં શીખો

One thought on “દાડમની ખેતી કેવી રીતે કરવી? અહીં શીખો

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top